Portal Medycyna Grabieniec, Łódź, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteś 9064591
odwiedzającym

piątek 22 sierpnia 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Krew

Żelazo

Aby organizm ludzki mógł właściwie funkcjonować, trzeba mu dostarczać odpowiednią ilość mikroelementów. Jednym z nich jest żelazo (łac. ferrum). Ogólna jego zawartość w ustroju człowieka wynosi od 4 do 5 gramów. Większość żelaza tj. ok. 68 proc. wchodzi w skład hemoglobiny czyli barwnika znajdującego się w krwinkach czerwonych i mioglobiny - białka znajdującego się w mięśniach. Dzięki hemoglobinie możliwe jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek. Tlen wykorzystywany jest przez organizm we wszystkich procesach życiowych. A mioglobina umożliwia transport tlenu wewnątrz komórek mięśniowych. Żelazo jest również konieczne do prawidłowego funkcjonowania wielu układów enzymatycznych żywego organizmu oraz produkcji niektórych białek. Działanie ogólne żelaza charakteryzuje się pobudzaniem układu krwiotwórczego. Ponadto działa ono tonizująco, wzmagając sprawność całego organizmu.
     Żelazo wchłaniane jest z pokarmów przez błonę śluzową dwunastnicy i początkowego odcinka jelita cienkiego. We krwi wiąże się z białkiem transferyną, która przenosi je do szpiku kostnego, wątroby i śledziony. Część żelaza magazynowana jest w tkankach jako ferytyna i hemosyderyna. Po utracie krwi te właśnie zapasy są uruchamiane do produkcji hemoglobiny.
     Dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi dla dorosłego mężczyzny około 1 mg, dla kobiety około 1,4 mg (z uwagi na regularną utratę krwi podczas miesiączek). Jednak z pokarmem należy codziennie spożyć ok. 10-20 mg żelaza, ponieważ zwykle tylko ok. 10 proc. z tej ilości ulega wchłonięciu w jelitach, a reszta jest wydalana. Najlepiej przyswajane jest żelazo z czerwonego mięsa, wątroby, nerek, jajek, orzechów, daktyli, fig. Gorzej wchłaniane jest żelazo pochodzące z produktów roślinnych - warzyw, owoców, suchych roślin strączkowych i zbożowych. Witamina C oraz żołądkowy kwas solny ułatwiają przyswajanie żelaza, natomiast garbniki zawarte w herbacie, żółtko jajka oraz produkty mleczne utrudniają ten proces. Niektóre leki mogą również osłabiać wchłanianie żelaza np. środki zobojętniające na zgagę, antybiotyki tetracyklinowe i neomycyna, cholestyramina, magnez, wyciągi enzymatyczne z trzustki.
     Zalecana dobowa podaż żelaza zależy od okresu życia:
     Niemowlęta 6-15 mg
     Dzieci od 1 do 3 lat 15 mg
     Dzieci od 3 do 10 lat 10 mg
     Chłopcy od 10 do12 lat 10 mg
     Chłopcy od 12 – 18 lat 18 mg
     Chłopcy powyżej 18 lat 10 mg
     Dziewczęta powyżej 10 lat 18 mg
     Kobiety w okresie ciąży i laktacji 18 mg
     Kobiety po okresie menopauzy 10 mg
     Organizm człowieka również sam reguluje ilość wchłanianego żelaza w zależności od jego zapasów wewnątrzustrojowych. Gdy istnieje niedobór żelaza przyswajanie znacznie się zwiększa, a gdy zapasy są duże to wchłanianie ulega ograniczeniu.
     Stan zapasów żelaza w ustroju można ocenić na podstawie kilku parametrów biochemicznych, do których zaliczamy: stężenie żelaza w surowicy krwi, stężenie transferyny i stopień jej wysycenia żelazem oraz stężenie ferrytyny w surowicy.
     Niedobór żelaza jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości. Ujawnia się wtedy, gdy rezerwy ustrojowe ulegną wyczerpaniu, a podaż żelaza nie pokrywa zapotrzebowania. Najważniejsze przyczyny to: przewlekłe krwawienia, upośledzone wchłanianie w jelitach, mała zawartość żelaza w pożywieniu, zwiększone zapotrzebowanie u dzieci w okresie wzrostu, okres ciąży i karmienia. Najczęstszymi objawami niedokrwistości są osłabienie, bóle głowy, szum w uszach, przyspieszenie akcji serca, łatwe męczenie, duszność wysiłkowa, bladość skóry i błon śluzowych. U osób starszych anemia może ujawniać lub nasilać objawy choroby wieńcowej serca. Inne objawy jakie wywołuje niedobór żelaza w organizmie to: zaklęśnięcie się płytek paznokciowych, zapalenie języka i kącików ust, zmiany jelitowe, zaburzenia połykania, obniżenie wydolności pracy czy zmniejszona zdolność uczenia się.
     Zawsze należy ustalić jaka jest przyczyna anemii i starać się ją usunąć bo od tego zależy wynik leczenia preparatami żelaza. Najczęściej preparat żelaza podaje się doustnie. Należy pamiętać, aby przyjmować go przed posiłkiem z uwagi na lepsze wchłanianie. Jeśli jednak lek jest źle tolerowany na czczo można go zażywać po jedzeniu. Warto w tym czasie zmienić dietę tak, aby było więcej mięsa, warzyw i owoców, a mniej mleka i jego przetworów, produktów mącznych oraz kasz. W czasie terapii żelazem stolce są czarne. Brak tego objawu świadczy, że żelazo nie jest podawane lub jest podawane nieregularnie. Podczas leczenia żelazem w kroplach, zęby często przybierają ciemny odcień. Jest to zazwyczaj objaw przejściowy. Płukanie jamy ustnej wodą po zażyciu leku zapobiega przebarwieniom zębów. Zdarza się, że pacjent jednak nie toleruje doustnych preparatów żelaza, nie ma poprawy po leczeniu doustnym lub istnieje duży niedobór tego pierwiastka, wówczas można podać je domięśniowo.
     Lekarz zawsze tak oblicza dawkowanie i czas leczenia żelazem, aby wyrównać parametry morfologii krwi oraz uzupełnić ponownie jego ustrojowe zapasy.
     Nadmiar żelaza w organizmie może prowadzić do zatrucia, którego objawami są wymioty, biegunka i uszkodzenie jelit. Nadmierne zapasy tego pierwiastka w ustroju powstają wtedy, gdy osoba leczona jest zbyt długo lub zbyt dużymi dawkami żelaza podawanymi pozajelitowo, często otrzymuje przetoczenia krwi lub cierpi na przewlekły alkoholizm. Istnieje również rzadka choroba wywołana nadmiarem żelaza zwana hemochromatozą, która jest schorzeniem wrodzonym, ale poddaje się leczeniu. Dlatego leczenie żelazem należy zawsze kontynuować pod ścisłym nadzorem swojego lekarza.

Stężenie żelaza ulega dobowym wahaniom, najwyższe jest rano, najniższe wieczorem. Należy pamiętać, że badając wielokrotnie stężenie żela u tego samego pacjenta w ciągu tego samego dnia lub na dzień następny, wyniki mogą się różnić od siebie o 10-40%.


     
     
     Przeczytaj również:
     
     Krwinki
     
     Krew - bezcenny dar życia
     
     Bladość, duszność i sinica
     
     TIBC

lek. med. Ewa Pakuła "Dbam o zdrowie" czerwiec 2002