Portal Medycyna Grabieniec, ��d�, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jeste� 9520488
odwiedzaj�cym

sobota 25 padziernika 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Inne > Pozostae

Zatrucia grzybami

Latem zaczyna si czas grzybobrania, ktre dla wielu ludzi jest ulubionym hobby. wieo zebrane lub ususzone grzyby nadaj niepowtarzalny smak i aromat wielu potrawom, std maj ju stae miejsce w naszej tradycji kulinarnej. Pamitajmy jednak, e liczne gatunki grzybw kapeluszowych, nieraz bardzo podobnych do gatunkw jadalnych, zawieraj substancje silnie trujce dla czowieka. Ofiarami ich padaj najczciej niedowiadczeni zbieracze grzybw, gdy jedyn metod na odrnianie grzybw jadalnych od trujcych, jest nauczenie si dokadnego ich rozpoznawania.

Grzyby w ywieniu
Wykorzystujc grzyby we waciwy sposb mona znacznie urozmaici codzienny jadospis. Jednak grzyby nie maj wikszych wartoci odywczych. Zawieraj duo wody (ok. 90 %). Maj rwnie nieco niepenowartociowego biaka (2-4 %) zblionego budow do chityny pancerzw owadw. Mikochityna tworzy ciany komrek grzyba i nie jest trawiona w przewodzie pokarmowym czowieka, a nawet utrudnia wykorzystanie innych skadnikw zawartych w grzybach. Bardziej wartociowe s kapelusze, zawieraj wicej biaka, soli mineralnych i tuszczw, w trzonach jest natomiast wicej skadnikw nieprzyswajalnych. Dlatego te grzyby s raczej cikostrawne. Niemowltom i maym dzieciom nie powinno podawa si nawet wywarw z grzybw. Zawsze bowiem istnieje ryzyko wywoania u malucha niestrawnoci. Dla osb dorosych z ograniczeniami dietetycznymi mona przygotowywa potrawy na bazie wywaru grzybowego. Osoby zdrowe mog spoywa grzyby, ale zjedzenie zbyt duej ich iloci moe zakoczy si dyspepsj. Grzyby smaone lub duszone w tuszczu mog zaostrzy przewleke zapalenie pcherzyka ciowego lub trzustki. Niewiea potrawa z grzybw jest doskona poywk dla bakterii chorobotwrczych, ktre mog spowodowa bakteryjne zakaenie przewodu pokarmowego. Nie s to jednak zatrucia grzybami.

Zatrucie grzybami
O zatruciu grzybami mwimy wtedy, gdy doszo do dziaania na organizm czowieka trucizn zawartych w grzybach trujcych.
W praktyce lekarskiej stosuje si podzia zatru grzybami wedug czasu jaki upyn od chwili spoycia grzybw do wystpienia pierwszych objaww chorobowych. Obejmuje on dwie grupy zespow chorobowych:
1. zespoy o krtkim czasie wylgania objaww, tj. do 6 godzin od momentu zjedzenia grzybw
2. zespoy o dugim czasie wylgania objaww czyli powyej 6 godzin od momentu spoycia grzybw.
Do pierwszej grupy zespow chorobowych zaliczamy:
a. zesp nieytu odkowo-jelitowego
b. zesp muskarynowy
c. zesp pobudzenia psychoruchowego zwany zespoem muchomora plamistego
d. zatrucie czernidlakiem pospolitym.
Do drugiej grupy nale:
a. zesp sromotnikowy
b. zespoy rzekomosromotnikowe
- zatrucie piestrzenic kasztanowat
- zatrucie zasonakiem rudym.

W razie najmniejszego nawet podejrzenia zatrucia grzybami naley natychmiast prowokowa wymioty a do cakowitego oprnienia odka, zabezpieczajc pierwsz porcj wymiocin do badania mikologicznego. Mona rwnie wykonywa pukanie odka, zabezpieczajc pierwsz porcj popuczyn do badania. Nastpnie naley podawa due iloci wgla aktywowanego. Kada osoba, u ktrej wystpiy objawy chorobowe w 4 lub wicej godzin od spoycia grzybw powinna by poddana obserwacji szpitalnej.

Ostry nieyt odkowo-jelitowy
Moe wystpi po spoyciu wielu gatunkw grzybw, ktre zawieraj zwizki ywicopodobne dranice miejscowo bon luzow przewodu pokarmowego. Gatunki te to: Russula (gobki), Agaricus (bedka), Cantherollus (pieprznik), Lactarius (mleczaj), Psallicta xanthoderma (pieczarka ta), Hypholoma fasciculare (opieka wizkowa), Boletus satanas (borowik szataski), Plicaria coronaria (kustrzebka), Scleroderma vulgare (tgoskr pospolity), Paxillus (olszwka), Tricholoma (gska).
Nieyt odkowo-jelitowy zaczyna si nagle w 3-5 godzin po zjedzeniu grzybw i przebiega burzliwie z nudnociami, wymiotami, blami brzucha i biegunk. Mog doczy si objawy odwodnienia. Choroba ustpuje w cigu 24-48 godzin. Nie ma uszkodzenia wtroby. Leczenie polega na pukaniu odka oraz podaniu duej iloci wgla aktywowanego, ktry dobrze wie trucizny grzybowe. Poza tym leczenie jest objawowe wyrwnujce niedobory pynowo-elektrolitowe.
Olszwka wymaga dodatkowej wzmianki, poniewa zawiera niewielkie iloci muskaryny. Grzyb ten ma tyle samo przeciwnikw jego spoywania, co zwolennikw, ktrzy uwaaj, e po ugotowaniu jest smaczny i jadalny. Badania dowiody, e muskaryna olszwki jest dobrze rozpuszczalna w gorcej wodzie i prawdopodobnie dlatego grzyby tego gatunku po zagotowaniu i kilkakrotnym odlaniu wywaru trac czciowo waciwoci toksyczne. Ale czsto ostrych zatru olszwkami, o ktrych co rok syszymy, powinna by ostrzeeniem przed ich zbieraniem i jedzeniem.

Zesp muskarynowy
Wystpuje po zjedzeniu grzybw gatunkw: Inocybe (strzpiaki) i Clitocybe (lejkwki). Grzyby te zawieraj znaczn ilo muskaryny (do 0,64 –0,8 % czystej muskaryny). Muskaryna jest to alkaloid wystpujcy gwnie w niektrych grzybach trujcych. W organizmie czowieka pobudza receptor cholinergiczny (zwanym te dlatego muskarynowym) w ukadzie nerwowym przywspczulnym, co powoduje wystpienie charakterystycznych objaww ju po upywie 1 do 2 godzin od spoycia grzybw. S to: linotok, zlewne poty, zwenie renic, kurczowe ble brzucha, niezbyt obfite wymioty i zwolnienie akcji serca. Objawy te, bardzo burzliwe, nawet nie leczone ustpuj w cigu 8-10 godzin. Zesp muskarynowy nie powoduje uszkodzenia narzdw wewntrznych. Leczenie polega na pukaniu odka i podaniu siarczanu atropiny w celu zniesienia objaww muskarynowych.

Zesp pobudzenia psychoruchowego (lub inaczej zesp muchomora plamistego)
Wystpuje po zjedzeniu muchomora czerwonego (Amanita muscaria) i muchomora plamistego (Amanita pantherina). W polskich muchomorach wykryto alkaloid wywoujcy objawy atropinowe: sucho w ustach., rozszerzenie renic, podwyszenie temperatury do 40oC, pobudzenie ruchowe i halucynacje towarzyszce niewielkim objawom nieytu odkowo-jelitowego. Badania wykazay, e zawarto zwizkw toksycznych w muchomorach w duej mierze zaley od jakoci gleby i miejsca jego wzrastania. Jak przy kadym zatruciu grzybami, naley jak najszybciej wykona pukanie odka oraz podawa wgiel aktywowany.

Zatrucie czernidlakiem pospolitym
W grzybach nalecych do gatunku Coprimus atramentarius (czernidlak pospolity lub bedka atramentowa) wystpuje dwusiarczek czteroetylotiuramu. Zjedzenie tych grzybw wywouje niewielkie objawy nieytu odkowo-jelitowego. Natomiast pniejsze wypicie alkoholu (nawet w 2-3 dni po spoyciu czernidlaka) powoduje wystpienie burzliwej reakcji podobnej do reakcji antabusowo-alkoholowej zwizanej z zablokowaniem dehydrogenazy alkoholowej, w wyniku czego alkohol utlenia si w organizmie tylko do aldehydu octowego. Powoduje to wystpienie charakterystycznych objaww: zaczerwienie twarzy, uderzenia gorca, pulsowanie krwi w gowie, koatania serca i wzrost cinienia krwi. Leczenie polega na pukaniu odka i doylnym podaniu witaminy C oraz elaza w celu odblokowania dehydrogenazy alkoholowej.

Zesp sromotnikowy
Z wielu gatunkw grzybw trujcych najgroniejszy jest muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides). Jest on do podobny do gski zielonej i czubajki kani, dlatego te zdarza si omykowe zebranie tego grzyba. Konsekwencje spoycia nawet niewielkich iloci sromotnika s bardzo powane. Wyodrbniono z niego jedenacie skadnikw trujcych, ktre dziel si dwie grupy:
1. falotoksyny (faloidyna, faloina, falocydyny, falizyna i falina B) i
2. amatotoksyny (alfa-, beta-, gamma-, delta- i epsilon-amanityna oraz amanina).
100 g wieego muchomora sromotnikowego zawiera okoo 10 mg faloidyny, 8 mg alfa-amanityny i 5 mg beta-amanityny. A dawka miertelna amanityny dla czowieka wynosi mniej ni 0,1 mg/kg masy ciaa.
Amatoksyny i falotoksyny uszkadzaj komrki wtrobowe prowadzc do ostrej niewydolnoci wtroby. Pierwsze objawy zatrucia muchomorem sromotnikowym wystpuj dopiero po upywie 6-24 godzin od spoycia grzybw. S to nudnoci, wymioty, ble brzucha i biegunka, ktre trwaj 1-2 dni. W 2-3 dobie choroby pojawia si taczka, ktra jest spowodowana uszkodzeniem wtroby przez wymienione toksyny i znajduje to potwierdzenie w badaniach biochemicznych krwi. W cikich przypadkach moe doj do ostrej niewydolnoci wtroby i rozwoju piczki wtrobowej koczcej si mierci chorego. Mog te wystpowa inne zaburzenia np. skaza krwotoczna czy niewydolno nerek. Zatrucie muchomorem sromotnikowym obarczone jest du miertelnoci od 11 do 40%, poniewa objawy wystpuj pno, gdy doszo ju do nieodwracalnego uszkodzenia wtroby. Pierwsza pomoc polega na pukaniu odka nawet do 3-4 doby od zjedzenia grzybw. Zawsze naley zabezpieczy popuczyny, jak rwnie wymiociny i ka do badania mikologicznego. Do pukania naley uywa wgla aktywowanego, ktry bardzo dobrze adsorbuje toksyny grzybowe. Jednak skuteczno wgla wyranie maleje wraz z upywem czasu od chwili spoycia grzybw. Chory musi jak najszybciej trafi do specjalistycznego orodka toksykologicznego gdzie bdzie prowadzone dalsze intensywne leczenie.

Zespoy rzekomosromotnikowe obejmuj zatrucie piestrzenic kasztanowat oraz zatrucie zasonakiem rudym.
Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) zawiera trujc substancj giromytryn. Objawy zatrucia wystpuj po 6 do 15 godzin od zjedzenia grzyba i s podobne jak w zatruciu muchomorem sromotnikowym. Piestrzenica jest trzecia w iloci wywoywanych zatru po muchomorze sromotnikowym i olszwce.
Zasonak rudy zawiera toksyny, ktrych nie s dokadnie poznane. Objawy zatrucia wystpuj bardzo pno, bo po upywie od 3 do 14 dni od spoycia grzyba. S to: silne pragnienie, uczucie suchoci w jamie ustnej, ble brzucha, wymioty, zaparcia. Czsto dochodzi do niewydolnoci nerek, powodujcej zgon po 2-3 tygodniach.
Z uwagi na tragiczne konsekwencje zatru grzybami, chcc bezpiecznie delektowa si smakiem grzybw, zbierajmy tylko te, ktre naprawd dobrze znamy. A najlepiej jest kupi paczk pieczarek lub boczniaka na rynku.

Faszywe mity na temat grzybw

Faszywy mit - Grzyby trujce po posoleniu kn.
Nieprawda - zmiana zabarwienia spowodowana jest nie przez zwizki trujce, ale przez zupenie inne substancje znajdujce si w grzybach.
Faszywy mit - Srebrna yka woona do potrawy z grzybami trujcymi czernieje.
Nieprawda - czernienie srebrnej yki zwizane jest z obecnoci zwizkw siarki, ktre z reguy nie s trujce.
Faszywy mit - Wszystkie grzyby trujce maj ostry smak.
Nieprawda - dla przykadu miertelnie trujcy muchomor sromotnikowy jest prawie pozbawiony smaku i nie ma adnego charakterystycznie nieprzyjemnego zapachu.
Faszywy mit - Po przeciciu grzyba trujcego nastpuje zmiana zabarwienia miszu na niebieskawe.
Nieprawda - jest wrcz przeciwnie. Wikszo grzybw zabarwiajcych si pod wpywem powietrza na niebiesko naley do gatunkw jadalnych .


Rnice w wygldzie muchomora sromotnikowego, czubajki kani i gski zielonej

Muchomor sromotnikowy ronie czsto w lasach liciastych lub mieszanych pod bukami lub dbami oraz w zarolach olchowo-brzozowych, gdzie znale go mona od lipca do padziernika. Kapelusz modego muchomora jest pocztkowo wypuky, pniej staje si paski, gadki barwy zielonkawej lub oliwkowo-zielonkawej o rednicy od 7 do 15 cm. Na powierzchni kapelusza mog wystpowa biae atki. Blaszki pod spodem kapelusza s zawsze biae. Trzon muchomora sromotnikowego dugoci od 5 do 11 cm jest biaawy lub zielonkawy z wyranym zygzakowatym wzorkiem. W grnej czci trzonu znajduje si piercie. Bulwiasta podstawa trzonu ukryta jest w kulistej pochewce, znajdujcej si przy ziemi. Muchomora sromotnikowego mona pomyli z jadalna gsk zielon lub gobkiem zielonym. Nie maj one jednak na trzonie piercienia i bulwiastej nasady w pochwie.
Zbierajc te grzyby nie naley nigdy ucina ich trzonkw noem, tylko wykrca je z ziemi, aby mona byo sprawdzi, czy nie jest to grony muchomor sromotnikowy.

Czubajka kania naley do najwikszych grzybw. Ronie w lasach liciastych lub mieszanych, czsto na lenych polanach, pod sosnami lub akacjami. Owocuje od lipca do padziernika. Szeroki brzowawo-szarawy, paski, parasolowaty kapelusz pokryty jest ciemniejszymi, odstajcymi atkami. Osadzony jest na wysokim, cienkim trzonie, zgrubiaym u nasady, ale bez adnej pochewki. Na trzonie znajduje si piercie, ale jest on ruchomy – nie przyronity do trzonu. Blaszki na kapeluszu s biae, amliwe i kruche.

lek. med. Ewa Pakua - "Bez Recepty" - 07-08/2002