Portal Medycyna Grabieniec, ��d�, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteďż˝ 9547290
odwiedzaj�cym

piątek 31 października 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Hormony

Niedoczynność tarczycy

Prawidłowe funkcjonowanie tkanek, narządów i układów w naszym organizmie wymaga nieustającej kontroli i regulacji przez tzw. neurohormonalny zespół regulacyjny, na który składają się: układ nerwowy i układ hormonalny. Układ nerwowy zajmuje się odbieraniem bodźców, przekształcaniem ich w pobudzenia nerwowe, transmisją ich oraz przetwarzaniem w ośrodkach rdzenia kręgowego oraz mózgu, i dalszym przesyłaniem w postaci impulsów do narządów całego ciała, stymulując je do właściwej reakcji np. skurczu mięśnia, przyspieszenia oddechu, zwiększenia lub zmniejszenia wydzielania przez gruczoły. Układ hormonalny lub inaczej endokrynny albo wydzielania wewnętrznego, jak sama nazwa wskazuje, funkcjonuje odmiennie tj. poprzez wydzielane hormony, które są substancjami chemicznymi wytwarzanymi w organizmie. Hormony regulują czynności narządów wewnętrznych poprzez pobudzanie lub hamowanie procesów biochemicznych zachodzących w tkankach.
     
     W zależności od miejsca wydzielania, hormony dzielimy na:
     - gruczołowe tj. te, które są wydzielane przez gruczoły wewnątrzwydzielnicze bezpośrednio do krwi (np. hormony przysadki mózgowej, tarczycy, nadnerczy, jąder, jajników, trzustki i przytarczyc)
     - tkankowe – tj. te, które są wydzielane przez różne tkanki.
     W układzie endokrynnym istnieje trzypiętrowa regulacja wydzielania hormonów nazywana osią: podwzgórze – przysadka mózgowa - gruczoły wydzielania wewnętrznego, działająca pomiędzy poszczególnymi piętrami na zasadzie sprzężenia zwrotnego ujemnego, dzięki czemu wydzielana jest zawsze właściwa ilość hormonów warunkująca prawidłową pracę narządów. Sytuacja się zmienia, kiedy dochodzi do rozwoju procesu chorobowego w którymś z gruczołów wydzielania wewnętrznego, ponieważ następuje wówczas przerwanie działającego dotychczas układu ujemnego sprzeżęnia zwrotnego i dochodzi do nadprodukcji lub zmniejszenia wydzielania hormonów przez zaatakowany chorobą gruczoł. Mówimy wówczas o nadczynności lub niedoczynności danego gruczołu.
     Według statystyk, zaburzenia endokrynologiczne najczęściej związane są z tarczycą i mogą przybierać postać nadczynności lub niedoczynności tarczycy.
     
     Kilka słów o tarczycy
      Tarczyca jest gruczołem wydzielania wewnętrznego położonym u podstawy szyi zbudowanym z dwóch płatów połączonych przewężeniem zwanym cieśnią. Tarczyca produkuje i wydziela dwa hormony: trójjodotyroninę - T3 i tyroksynę - T4, których działanie na organizm polega na pobudzaniu przemiany materii poprzez:
     - zwiększanie syntezy białek we wszystkich tkankach ustroju,
     - nasilanie zużycia tlenu w tkankach.
     Dzięki takiemu działaniu hormony tarczycy wpływają na nasz wzrost, dojrzewanie, czynność układu nerwowego, kostnego, mięśni oraz układu krążenia.
     
     Tarczyca stymulowana jest do produkcji tych hormonów przez hormon tyreotropowy tzw. tyreotropinę (TSH) wydzielany przez przysadkę mózgową, a przysadkę mózgową stymuluje hormon podwzgórzowy zwany hormonem uwalniającym tyreotropinę (TRH). Do syntezy hormonów tarczycy, a także dla prawidłowej czynności i budowy gruczołu tarczowego niezbędny jest również jod, który pochodzi najczęściej z pożywienia.
     
     Co to jest wole?
      Wole to powiększony gruczoł tarczowy, który jest następstwem niedoboru lub braku jodu w diecie. Wolu obojętnemu nie towarzyszą jakichkolwiek objawy kliniczne lub zmiany laboratoryjne, które świadczyłyby o zaburzeniu funkcji tarczycy, natomiast rozrastając się, może dawać pacjentowi dolegliwości wynikające z ucisku na tchawicę lub przełyk - najczęściej jest to uczucie trudności w oddychaniu lub w przełykaniu. Wole możemy łatwo zauważyć, ponieważ patrząc na pacjenta z przodu i boku widać uwypuklający się mniejszy lub większy guz u podstawy szyi zniekształcający jej zarysy.
     Przyczyną wola jest długotrwały niedobór jodu, który ogranicza syntezę hormonów tarczycy, co pobudza przysadkę do zwiększonego, wyrównawczego wydzielania TSH, a nadmiar TSH stymuluje powiększanie tarczycy. Wole pojawia się u osób zamieszkujących tereny, których gleba jest uboga w jod (w Polsce są to obszary podgórskie oraz na wschodzie kraju) i jest nazywane wówczas wolem endemicznym.
     
     Tarczyca może powiększać się również w przebiegu niektórych stanów fizjologicznych, do których zaliczamy:
     - okres dojrzewania, ciążę i menopauzę,
     - a także odżywianie pokarmami wolotwórczymi (warzywa kapustne , brukiew, rzepa, fasola, groch, soja, orzeszki ziemne i gorczyca), które hamują wychwytywanie jodu przez tarczycę lub
     - zażywanie leków zmniejszających syntezę hormonów tarczycy (np. kwas acetylosalicylowy, lit).
     - ciążę, która szczególnie usposabia do niedoboru jodu, ponieważ u kobiety ciężarnej wzrasta zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Już w 12-tym tygodniu ciąży tarczyca płodu uruchamia własną syntezę hormonów, a potrzebny do tego jod pobiera z zapasów matki. Poza tym u kobiety ciężarnej wzrasta ilość estrogenów, które również wpływają na obniżenie ilości aktywnych hormonów tarczycy. Utrzymujący się niedobór jodu w czasie ciąży odbija się również na płodzie, u którego może również dochodzić do przerostu tarczycy czyli wola wymagającego natychmiastowego leczenia już po urodzeniu.
     Leczenie wola obojętnego uzależnione jest od przyczyny, która je wywołuje i którą rozpoznaje lekarz.
     Na terenach ubogich w jod najlepszą metodą profilaktyki i leczenia wola jest jodowanie soli kuchennej.
     Osoby spożywające dużą ilość produktów wolotwórczych, powinny dokonać zmian w swojej diecie.
     U osób z podwyższonym stężeniem TSH, podaje się doustne preparaty hormonów tarczycy.
     Leczenie operacyjne wskazane jest dla osób z dużym wolem powodującym trudności w oddychaniu lub połykaniu albo stanowiącym poważny defekt kosmetyczny.
     
     
Tarczyca - wole

     
     Niedoczynność tarczycy czyli gruczołu tarczowego
      Niedoczynność tarczycy zwana inaczej hypotyreozą jest stanem spowodowanym niedoborem hormonów tarczycy. Dzielimy ją na niedoczynność:
     - pierwotną - wywołaną przez choroby samej tarczycy i
     - wtórną – wywołaną uszkodzeniem wyższych pięter układu endokrynnego tj. przysadki lub podwzgórza.
     
     Na niedoczynność tarczycy zapadają częściej kobiety niż mężczyźni i głównie w przedziale wiekowym między 40 a 60 rokiem życia.
     Najczęstsze przyczyny niedoczynności tarczycy to:
     - zwłóknienie tkanki gruczołu tarczowego w następstwie zapalenia (często o tle autoimmunologicznym) lub uszkodzenia toksycznego,
     - operacyjne usunięcie tarczycy z powodu wola,
     - terapia nadczynności tarczycy jodem radioaktywnym, prowadząca u około 20 procent leczonych do hypotyreozy,
     - znaczny niedobór jodu w diecie,
     - uszkodzenie przysadki mózgowej lub podwzgórza.
     
     Objawy niedoczynności tarczycy
      Niedoczynność tarczycy rozwija się powoli i w sposób dyskretny, a jej początkowe objawy są niecharakterystyczne. Pacjenci skarżą się na senność, uczucie osłabienia oraz uczucie zimna (nawet podczas upałów), obrzmienie twarzy, powiek i rąk związane z gromadzeniem się w przestrzeniach międzykomórkowych tkanek substancji podobnych do śluzu (dlatego też często niedoczynność tarczycy nazywana jest obrzękiem śluzowatym), spowolnienie ruchowe, zmianę barwy głosu na bardziej szorstką, sztywność stawów i mięśni oraz zaparcia. Apetyt ulega zmniejszeniu, ale chorzy nie chudną – wręcz przeciwnie – masa ciała ulega wzrostowi. Skóra staje się sucha, łuszcząca. Zmiany dotykają również włosów, które stają się rzadkie, suche, matowe i łamliwe. Niedobór hormonów tarczycy odbija się także niekorzystnie na pracy serca, powodując zwolnienie akcji serca, a towarzyszące zaburzenia lipidowe wpływają na przyspieszenie rozwoju miażdżycy i wystąpienie objawów choroby wieńcowej. Czasem dochodzi do gromadzenia się płynu w worku osierdziowym, w opłucnej i w jamie otrzewnowej. Pacjenci z niedoczynnością tarczycy odczuwają również wyraźne zmniejszenie się zdolności do koncentracji oraz upośledzenie pamięci. Praca fizyczna lub intelektualna, która wcześniej nie sprawiała choremu żadnej trudności w wykonywaniu, teraz staje się zadaniem ponad jego możliwości i fizyczne (wskutek spowolnienia ruchów), i umysłowe (wskutek osłabienia koncentracji i pamięci). Kobiety zauważają, że miesiączki występują nieregularnie oraz ulegają wydłużeniu. U mężczyzn dochodzi do impotencji.
     Następstwem ciężkiej i nie leczonej niedoczynności tarczycy jest śpiączka, której towarzyszy znaczne obniżenie temperatury ciała do 24-32 st. C, drgawki i zaburzenia oddychania. Do śpiączki może doprowadzić działanie zimna, zakażenie, uraz lub podanie leków hamujących czynność mózgu.
     
     Diagnostyka i leczenie
      W celu zdiagnozowania zaburzeń czynności tarczycy oznacza się w surowicy krwi poziomy hormonów: TSH, fT3 i fT4, aby określić czy niedoczynność tarczycy jest pierwotna lub wtórna.
     W pierwotnej niedoczynności tarczycy stężenie TSH jest wysokie, a stężenia fT3 i fT4 niskie. Zwiększa się również stężenie cholesterolu całkowitego.
     We wtórnej niedoczynności tarczycy stężenie TSH jest niskie, a stężenie cholesterolu całkowitego obniżone. Jednocześnie obniżeniu ulegają stężenia innych hormonów tropowych wydzielanych przez przysadkę mózgową. Zawsze powinno być również wykonane usg tarczycy. O innych specjalistycznych badaniach decyduje lekarz endokrynolog.
     Dla zróżnicowania czy wtórna niedoczynność tarczycy jest pochodzenia przysadkowego czy podwzgórzowego, wykonuje się test stymulacji z TRH. W przypadku uszkodzenia podwzgórza, po podaniu TRH następuje gwałtowny wzrost wydzielania TSH. A w przypadku uszkodzenia przysadki, nie obserwujemy żadnej odpowiedzi hormonalnej po podaniu TRH.
     Leczenie niedoczynności tarczycy opiera się na doustnym podawaniu preparatu hormonów tarczycy. Ponieważ w początkowym okresie leczenia niedoczynności tarczycy może dochodzić do nasilenia objawów choroby wieńcowej, stąd terapię tą u osób w wieku średnim i starszym należy zaczynać od niskich dawek hormonów.
     
     W terapii zaburzeń tarczycy stosuje się również doustne preparaty jodu, które wskazane są w przypadku:
     - zapobiegania wola u kobiet ciężarnych,
     - zapobiegania powtórnego rozwoju wola u osób, które zakończyły leczenie farmakologiczne,
     - zapobiegania powtórnego rozwoju wola u osób, które są po leczeniu operacyjnym wola zależnego od niedoboru jodu,
     - leczenia wola z niedoboru jodu u niemowląt, dzieci i młodzieży,
     - leczenia niedoczynności tarczycy, która jest wywołana znacznym niedoborem jodu lub zaburzeniami przemiany jodowej.
Zapraszamy do sklepu internetowego night&day www.buran.pl


lek. med. Ewa Pakuła - Dbam o Zdrowie 01/2006