Portal Medycyna Grabieniec, Łódź, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jesteś 9071269
odwiedzającym

sobota 23 sierpnia 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Układ moczowo-płciowy

Antykoncepcja – zalety i wady

Niezależnie od tego czym jest dla człowieka seks: miłosnym uniesieniem doprowadzającym do rozkoszy, przygodnym kontaktem czy obowiązkiem małżeńskim wiąże się z nim zawsze możliwość poczęcia dziecka, które przecież ma prawo przyjść na świat jako oczekiwane i kochane, a nie jako tzw. „wpadka” komplikująca życie jego rodzicom.
      Biorąc pod uwagę fakt, że współżycie seksualne rozpoczynają już nastolatki, należy jak najszerzej upowszechniać wiedzę o skutecznych metodach antykoncepcyjnych, dzięki którym można unikać niepożądanych ciąży. Antykoncepcja jest również jednym z elementów tzw. bezpiecznego seksu, w czasie którego nie grozi nam zakażenie się infekcjami przenoszonymi drogą płciową takimi jak np. HIV, zapalenie wątroby typu B, kiła, rzeżączka czy chlamydioza.
     
     Antykoncepcję możemy podzielić na:
     1. naturalną czyli nie zaburzającą naturalnej płodności kobiety i obejmującą metodą kalendarzową, metodę termiczną oraz obserwację śluzu metodą Billingsów.
     2. mechaniczną
     3. chemiczną
     4. wkładki domaciczne
     5. hormonalną
     6. sterylizację.
     
      Ponieważ metod antykoncepcji jest wiele, a każda z nich ma swoje zalety i wady, wskazania i przeciwwskazania do stosowania, tylko analizując wszystkie te dane można dobrać właściwą antykoncepcję dla danej osoby.
     Skuteczność poszczególnych metod antykoncepcji ocenia się wg wskaźnika Pearla, który mówi do ilu ciąż dojdzie u 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcyjną w ciągu jednego roku. Im niższy jest wskaźnik Pearla, tym metoda antykoncepcyjna jest skuteczniejsza. Zazwyczaj wskaźnik ten podawany jest w postaci dwóch wartości – niższej (która dotyczy osób zdyscyplinowanych w stosowaniu danej metody) i wyższej dotyczącej osób, które zapominają o metodzie lub np. wydłużają zalecone przez producenta odstępy czasowe. Bez stosowania antykoncepcji wskaźnik Pearla wynosi 85-90.
     
     Antykoncepcja mechaniczna
     Metoda ta obejmuje stosowanie prezerwatywy (gumki, kondomu) zakładanej na męskiego członka wykonanej z lateksu lub kapturka zakładanego na szyjkę macicy i spełniające rolę fizycznej bariery oddzielającej nasienie od środowiska pochwy i macicy. Rozmiar kapturka musi dobrać ginekolog i nauczyć go zakładać.
     
     Aby prezerwatywa i kapturek spełniały swoje zadanie jako metoda antykoncepcyjna należy stosować je podczas każdego stosunku i zakładać zanim dojdzie do kontaktu z narządami płciowymi kobiety. Nie należy smarować ich żadnymi środkami zwilżającymi na bazie oleju, ponieważ olej uszkadza gumę lateksową. Prezerwatywy i kapturki są przeznaczonego do użytku jednorazowego. Wskaźnik Pearla dla prezerwatywy wynosi 3-12, a dla kapturka 10-19.
     
     Zalety to:
     - łatwa dostępność bez recepty
     - możność natychmiastowego zastosowania
     - zabezpieczenie przez zakażeniami przenoszonymi drogą płciową
     
     Wady to:
     - skuteczność uzależniona od dokładnego przestrzegania instrukcji użycia
     - obniżenie doznań seksualnych
     - możliwość uczulenia na lateks
     - kapturek może w czasie stosunku ulec przesunięciu.
     
     Antykoncepcja chemiczna
     Należą do niej środki w postaci pianki, kremu lub globulek stosowanych miejscowo do pochwy na 10-20 minut przed stosunkiem zawierające substancję plemnikobójczą (nonoksynol), która inaktywuje plemniki. Wskaźnik Pearla dla tej metody 4-30.
     
     Zalety chemicznych środków antykoncepcyjnych to:
     - łatwa dostępność bez recepty
     - możność natychmiastowego ich zastosowania
     - możność łączenia z antykoncepcją mechaniczną
     
     Wady chemicznych środków antykoncepcyjnych to:
     - skuteczność uzależniona od dokładnego przestrzegania instrukcji użycia,
     - możliwość uczulenia na substancję czynną
     - możliwość podrażnienia błony śluzowej pochwy, sromu lub żołędzi.
     
     Wkładki domaciczne
     Znane też jako spirale (IUD – ang. Intra-Uterine Device) są wygodną i pewną metodą antykoncepcyjną dla kobiety. Wkładka zakładana jest przez lekarza do jamy macicy na okres 3-5 lat. Ma kształt litery T, S cyfry 7 czy łuku i wykonana jest z miedzi, która osłabia ruchliwość plemników, ogranicza ich zdolność do pokonania śluzu szyjkowego oraz wywołuje stan zapalny w błonie śluzowej macicy z towarzyszącą obecnością leukocytów niszczących plemniki i komórkę jajową. Uniemożliwia też zagnieżdżenie się zarodka. Polecana jest dla kobiet, które nie planują w ciągu najbliższych kilku lat dzieci. Wskaźnik Pearla 0,6-6.
     
     Wkładka domaciczna z hormonem gestagenem jest skuteczniejsza niż klasyczna wkładka, ponieważ uwalniający się w sposób stały hormon ze zbiorniczka we wkładce powoduje zagęszczenie śluzu szyjkowego blokującego przenikanie plemników oraz zanik błony śluzowej macicy uniemożliwiający ewentualne zagnieżdżenie się zapłodnionego jajeczka. Wskaźnik Pearla 0,2 –1,0.
     
     Zalety wkładek to:
     - wysoka skuteczność
     - długotrwałe działanie
     - brak ogólnoustrojowych objawów ubocznych
     - możliwość stosowania u kobiet karmiących piersią
     
     Wady wkładek to:
     - na początku bóle podbrzusza
     - niekiedy plamienia
     - możliwość częstszych zapaleń dróg rodnych
     - konieczność regularnych wizyt u lekarza
     - możliwość niezauważalnego wypadnięcia wkładki
     - po usunięciu wkładki nie od razu można zajść w ciążę
     
     Antykoncepcja hormonalna
      W chwili obecnej jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania ciąży, jeśli tylko stosowana jest prawidłowo. Tabletki antykoncepcyjne zawierają odpowiednio dobrane dawki syntetycznych hormonów płciowych, które na zasadzie sprzężenia ujemnego zwrotnego hamują w organizmie kobiety wydzielanie przez układ podwzgórze-przedni płat przysadki mózgowej gonadotropin (FSH i LH), co hamuje owulację, wywołuje zmiany w błonie śluzowej macicy uniemożliwiające zagnieżdżenie się zarodka oraz wpływa na zmianę konsystencji śluzu szyjkowego, który staje się nieprzenikliwy dla plemników.
     
     Ze względu na skład najpopularniejsze są tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, które zawierają dwa hormony: estrogen i progestagen. Wskaźnik Pearla dla nich wynosi 0,05-0,5. Wśród tabletek antykoncepcyjnych dwuskładnikowych możemy wyodrębnić pigułki:
     1. jednofazowe zawierające stałą dawkę progestagenu i estrogenu,
     2. niestosowane już dwufazowe mające różne dawki hormonów zależnie od dnia cyklu.
     3. trójfazowe z tabletkami w trzech dawkach odpowiednich do kolejnych 3 tygodni cyklu.
     Tabletki te kobieta zażywa się przez kolejne 21 dni, po czym robi 7-dniowa przerwę w ich przyjmowaniu i w tym czasie pojawia się tzw. krwawienie z odstawienia.
     
     Zalety tabletki dwuskładnikowej:
     - z reguły nie wpływa na aktywność seksualną, a czasem korzystnie libido się zwiększa
     - w cyklu po odstawieniu tabletek można już zajść w ciążę
     - dochodzi do uregulowania miesiączek, które dodatkowo stają się mniej obfite zmniejszają ryzyko nowotworów jajnika i trzonu macicy
     - zabezpieczają dzięki estrogenom przed osteoporozą.
     
     Wady tabletki dwuskładnikowej:
     - należy zażywać je codziennie o stałej porze,
     - ominięcie jednej dawki może osłabić działanie antykoncepcyjne
     - dostępne są na receptę.
     
      Od 2004 r. w Polsce dostępne są plastry antykoncepcyjne działające w oparciu o nowoczesny przezskórny system terapeutyczny TTS (ang. Transdermal Therapeutic System), które przykleja się na pośladkach, dolnej części brzucha oraz na zewnętrznych powierzchniach ramion i na barkach. Jeden plaster działa przez 7 dni, a więc co tydzień kobieta musi zmienić plaster na nowy. Cykl obejmuje trzy zmiany plastrów, po których następuje 7 dni bez plastra, kiedy to pojawia się krwawienie. Wskaźnik Pearla 1,0.
     Zalety plastra są takie same jak tabletki dwuskładnikowej, a dodatkowymi zaletami jest to, że wymaga zmiany tylko raz na tydzień i zawiera mniejsze dawki hormonów, ponieważ trafiają one bezpośrednio przez skórę do ogólnego krążenia krwi.
     Wady to:
     - możliwość podrażnienia skóry
     - jest przeciwwskazany u kobiet z nadwagą i otyłością, bo jest u nich mniej skuteczny.
     
      Tabletki i plastry antykoncepcyjne dostępne są na receptę, ponieważ przepisać je może tylko lekarz po zbadaniu kobiety i wykluczeniu przeciwwskazań do antykoncepcji hormonalnej. Podczas antykoncepcji hormonalnej kobieta nie powinna palić papierosów, bo zwiększa to ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego (choroby zakrzepowo-zatorowej, choroby wieńcowej, zawału serca, udaru mózgu).
     Przeciwwskazania do hormonalnych środków antykoncepcyjnych to m. in.:
     1. choroby serca, nadciśnienie tętnicze, udar mózgu,
     2. zakrzepowe zapalenie żył lub inne zaburzenia zakrzepowo-zatorowe
     3. zaburzenia krzepliwości krwi
     4. długotrwałe unieruchomienie
     5. poważne choroby wątroby
     6. migrena z aurą ogniskową
     7. rozpoznany rak piersi lub jego podejrzenie
     8. niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych
     9. ciąża
     
     Najczęstsze działania niepożądane to m. in.:
     1. podwyższenie ciśnienia
     2. obrzęki
     3. powiększenie piersi i tkliwość
     4. krwawienia lub plamienia
     5. nudności, wymioty
     6. ból głowy, zmiany nastroju
     7. zmiany libido
     Objawy te często ustępują po zmianie preparatu na inny.
     
      Na naszym rynku są również preparaty jednoskładnikowe zawierające tylko jeden hormon – progestagen, który hamuje owulację i zagęszcza śluz szyjkowy. Preparaty te dostępne są w postaci tabletek doustnych i iniekcji domięśniowych. Wskaźnik Pearla dla tabletek wynosi 1-4, a dla iniekcji 0,3-1,2.
     
     Zalety preparatów gestagenowych:
     - są idealne są dla kobiet karmiących piersią, dla których przeciwwskazane są tabletki dwuskładnikowe, ponieważ zawarty w nich estrogen może zmniejszać laktację i zmieniać skład pokarmu,
     - mogą być również stosowane przez kobiety z przeciwwskazaniami zdrowotnymi do estrogenów,
     - tabletki zażywa się codziennie bez robienia przerwy między kolejnymi opakowaniami leku, natomiast iniekcje podaje się co 10-12 tygodni.
     
     Wady preparatów gestagenowych:
     - należy bardzo pilnować pory zażywania tabletki gestagenowej – już 3-4 godzinne opóźnienie w jej zażyciu może osłabić działanie antykoncepcyjne
     - podczas długotrwałego stosowania iniekcji wzrasta ryzyko osteoporozy, a po ich zakończeniu odzyskanie płodności może trwać nawet do roku,
     - mogą wywoływać nieregularne plamienia, krwawienia, nudności
     - dostępne na receptę
     
     Antykoncepcja postkoitalna czyli po stosunku
     W wyjątkowych sytuacjach, kiedy doszło do stosunku seksualnego bez zabezpieczenia (np. gwałt, pękniecie prezerwatywy) i kobieta obawia się, że zajdzie w ciążę, można zastosować tzw. pigułkę po stosunku, która zawiera dużą dawkę progestagenu, który zagęszcza śluz szyjkowy utrudniając penetrację plemników oraz wywołuje zmiany w błonie śluzowej macicy uniemożliwiające implantację zapłodnionej komórki jajowej. Ważne jest, żeby tabletkę zażyć w ciągu 1 godziny kontaktu seksualnego, a drugą po 12 godzinach od pierwszej, choć producent dopuszcza zastosowanie ich w ciągu 72 godzin. W ciągu miesiąca nie należy zażywać więcej niż 4 tabletki.
     Jednocześnie, jeśli kobieta jest już w ciąży (nawet, gdy o tym nie wie), to pigułka ta nie wywoła poronienia i nie będzie mieć niekorzystnego wpływu na płód. Wskaźnik Pearla wynosi 5.
     
     Zalety antykoncepcji postkoitalnej:
     - jest to jedyna metoda zapobiegania ciąży po stosunku bez zabezpieczenia
     
     Wady antykoncepcji postkoitalnej:
     - bardzo zaburza gospodarkę hormonalną kobiety ponieważ zawiera dużą dawkę progestagenu
     - nie nadaje się jako metoda antykoncepcji do regularnego stosowania
     - nie daje stuprocentowej pewności
     - dostępna na receptę.

lek. med. Ewa Pakuła - "Bez Recepty" - 04/2006 i 05/2006