Portal Medycyna Grabieniec, ��d�, Grabieniec 13
Twoja wyszukiwarka

Jeste� 9649638
odwiedzaj�cym

niedziela 23 listopada 2014

PORADNIK MEDYCZNY > Hormony

Jod i tarczyca

Wybierajc si na krtszy czy te duszy pobyt nad naszym Morzem Batyckim, chyba prawie kady myli o tym, e „pooddycha” tam dobroczynnym jodem. Bo przecie to wanie w morskiej wodzie miliony lat temu, gdy powstaway morza, ulegy rozpuszczeniu sole jodowe. I do dzi w nadmorskim powietrzu unosi si aerozol jodowy, rozpylany przez wzburzone fale morza. I im wiksze bawany rozbijaj si o brzeg, tym wicej jodu trafia do atmosfery. Cz jodu wraca do gleby w czasie deszczu, ale wikszo zanika w stratosferze. Prowadzi to do staego niedoboru jodu w glebie, zmniejszonego wychwytywania go przez roliny i cigego niedoboru jodu u ludzi zwaszcza na wikszych wysokociach i w krajach, w ktrych sl nie jest jodowana. Zbadano, e na obszarach nadmorskich stenie jodu w powietrzu jest kilkakrotnie wysze ni w gbi kraju.
Jod jest jednym z wielu mikroelementw, niezbdnych dla naszego organizmu. Zapewnienie dostatecznej iloci jodu ma podstawowe znaczenia dla syntezy hormonw tarczycy tj. trjjodotyroniny i tyroksyny, a take dla prawidowej czynnoci i budowy gruczou tarczowego.
Na wybrzeu moemy oddycha powietrzem z jodem, natomiast w pozostaych czciach naszego kraju wprowadzamy go do organizmu gwnie drog pokarmow. Najwicej tego pierwiastka jest w wodzie, w rybach i wtrobie. Poza tym od dawna w Polsce dostpna jest sl jodowana, ktra jest doskonaym rdem jodu, zwaszcza na terenach ubogich w jod, a takim terenami s na przykad obszary podgrskie i grskie, zwaszcza, e jodki doskonale wchaniaj si z przewodu pokarmowego.
Ilo jodu w caym organizmie czowieka wynosi od 20 do 50 mg, z czego okoo 75 procent zmagazynowane jest w tarczycy. Dobowe zapotrzebowanie na jod dla czowieka dorosego wynosi 150-300 mikrogramw. Ilo ta zapewnia waciwe funkcjonowanie tarczycy, a tym samym wszystkich czynnoci organizmu regulowanych przez tarczyc. Tarczyca jest narzdem lecym u podstawy szyi, zbudowanym z dwch patw poczonych cieni Hormony tarczycy dziaaj stymulujco na przemian materii tj. zwikszaj syntez biaka oraz nasilaj zuycie tlenu w komrkach. Hormony te decyduj o prawidowym wzrocie i rozwoju czowieka.
Dugotrway niedobr jodu, wystpujcy endemicznie na terenach ubogich w jod w powietrzu i wodzie, prowadzi do powikszania si tarczycy czyli tzw. wola endemicznego z niedoboru jodu. Wole endemiczne rozrastajc si moe dawa dolegliwoci wynikajce z ucisku na tchawic lub przeyk. Jednoczenie patrzc na czowieka z wolem wida uwypuklajcy si mniejszy lub wikszy guz u podstawy szyi znieksztacajcy jej zarysy.
Innym stanem, tym razem fizjologicznym, ktry szczeglnie usposabia do niedoboru jodu jest cia, kiedy to u kobiety ciarnej wzrasta zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Ju w 12-tym tygodniu ciy tarczyca podu uruchamia wasn syntez hormonw, a potrzebny do tego jod pobiera z zapasw matki. Poza tym u kobiety ciarnej wzrasta ilo estrogenw, ktre rwnie wpywaj na obnienie iloci aktywnych hormonw tarczycy. Utrzymujcy si niedobr jodu w czasie ciy odbija si rwnie na podzie, u ktrego moe rwnie dochodzi do przerostu tarczycy czyli wola wymagajcego natychmiastowego leczenia ju po urodzeniu. Duy niedobr jodu u matki moe spowodowa opnienie wzrastania i rozwoju mzgu u podu.
Wiadomo rwnie, e niedoczynno tarczycy na podou niedoboru jodu moe powodowa bezpodno.
Karmienie piersi rwnie wzmaga zapotrzebowanie na jod. Matka karmica potrzebuje tego pierwiastka zarwno dla siebie, jak i w celu dostarczenia waciwej dawki jodu z pokarmem swojemu dziecku.
Ciki i dugotrway niedobr jodu moe wywoa kretynizm lub objawy obrzku luzowatego. Kretynizm jest to wrodzone zaburzenie wystpujce u dzieci zwizane z niedorozwojem tarczycy na tle niedoboru jodu. Objawami s: niedorozwj umysowy, due rozmiary gowy o szerokich ciemiczkach, niski wzrost, tpy wyraz twarzy, powolno ruchw, senno, trudnoci w mowie.
Obrzk luzowaty wystpuje w zaawansowanej niedoczynnoci tarczycy u dorosych i jest spowodowany bezporednio niedoborem tyroksyny. W przestrzeniach midzykomrkowych tkanek dochodzi do gromadzenia si substancji podobnych do luzu. W efekcie dochodzi do pogrubienia skry i tkanki podskrnej. Poza tym chory jest osabiony, cigle odczuwa zimno oraz senno, wzrasta ciar ciaa, pojawia si zaparcie, trudnoci w koncentracji i zapamitywaniu, zmniejsza si zdolno do pracy. U kobiet miesiczki wyduaj si i wystpuj nieregularnie, a u mczyzn dochodzi do impotencji.
W celu zdiagnozowania zaburze czynnoci tarczycy oznacza si w surowicy krwi poziomy hormonw: TSH, fT3 i fT4. W pierwotnej niedoczynnoci tarczycy stenie TSH jest wysokie a stenia fT3 i fT4 niskie. Innym pomocniczym badaniem jest oznaczanie stenia cholesterolu cakowitego, ktre rwnie ulega wzrostowi. Zawsze powinno by rwnie wykonane usg tarczycy. O innych specjalistycznych badaniach decyduje lekarz endokrynolog.

W aptekach dostpne s gotowe preparaty jodowe zawierajce jodek potasowy. Naley zaywa je po posiku popijajc czyst wod, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza W profilaktyce preparaty te stosuje si przez wiele lat, natomiast w celach leczniczych dopki jest taka konieczno.
Doustne preparaty jodu wskazane s w:
- zapobieganiu wola u kobiet ciarnych,
- w leczeniu wola z niedoboru jodu u niemowlt, dzieci i modziey,
- w niedoczynnoci tarczycy, jeli jest ona wywoana znacznym niedoborem jodu lub zaburzeniami przemiany jodowej.
Przeciwwskazania do stosowania preparatw jodu to: nadczynno tarczycy oraz podejrzenia raka tarczycy.

Zapobieganie powstawaniu wola w niedoboru jodu
Niemowlta i dzieci 50-100 mikrogramw/dz
Modzie i doroli 100-200 mikrogramw/dz
W okresie ciy i laktacji 150-200 mikrogramw/dz

Profilaktyka jodowa w okresie ciy i laktacji
1. przyjmowanie codziennie 200 mikrogramw jodu w tabletkach
2. uywanie do celw spoywczych wycznie soli jodowanej
3. regularne jedzenie ryb morskich i picie mleka

Niektrzy boj si uczulenia na jod. Ryzyko tego uczulenia przy przyjmowaniu jodu w ilociach fizjologicznych w ramach profilaktyki nie wystepuje. Odczyny uczuleniowe mog pojawia si jedynie przy wysokich dawkach, podawanych doylnie w postaci preparatw kontrastujcych.

Sporadycznie moe zdarzy si przewleke zatrucie jodem. Dochodzi do niego wtedy, gdy dzienna poda jodu przekracza 20-krotnie zapotrzebowanie dzienne, tj. 2 mg/dz. Objawami towarzyszcymi s: metaliczny smak w ustach, zwikszone wydzielanie liny, podranienie odka i zmiany trdzikowe na skrze. Ostre zatrucie jodem moe wystpi po doustnym wypiciu jodyny czyli alkoholowego roztworu jodku potasowego i jodu. Objawami s nudnoci, wymioty, biegunka, a pniej rozwija si wstrzs. Zatrucie ma zwykle przebieg ciki i wymaga intensywnego leczenia szpitalnego.

lek. med. Ewa Pakua - "Dbam o zdrowie" sierpie 2002